APAKAH UNSUR-UNSUR KEKUATAN NEGARA?
BAGAIMANAKAH NEGARA MENGUKUR DAN MENINGKATKAN KUASA KETENTERAANNYA?
Oleh
Amir Syarkawi Bin Abu Samah
16
November 2011
Pengenalan.
Negara ialah sesuatu kawasan yang
didiami oleh sekumpulan manusia yang mempunyai sistem pentadbiran sendiri
termasuklah mengatur ekonomi, politik, sosial, ketenteraan dan keamanan Negara
tersebut. Sesebuah Negara itu dipanggil Negara jika mempunyai ciri-ciri berikut
iaitu, kerajaan yang berdaulat, penduduk yang taat setia, dan wilayah yang
bersempadan.[1]
Menurut Roger F. Soltau,Negara ialah alat yang mengarur dan mengendalikan
persoalan bersama atas nama masyarakat. Menurut George Jellinek, Negara ialah
organisasi kekuasaan dari kelompok manusia yang telah mendiami sesuatu kawasan.
Manakala menurut Prof. R. Djokosoetono, Negara dilihat sebagai satu organisasi
manusia yang berada dibawah satu pemerintahan yang sama. Antara fungsi sesebuah
Negara ialah untuk mensejahterakan rakyatnya, melaksanakan ketertiban,
mempertahankan keamanan dan menegakkan keadilan. Sesebuah Negara yang berjaya
ialah Negara yang mampu member kebahagiaan kepada rakyatnya, membawa
kesejahteraan kepada rakyat, menegakkan undang-undang yang digubal untuk
mengawal rakyat dan mempertahankan rakyat dan wilayah daripada sebarang
gangguan dari dalam dan luar Negara.
Unsur-unsur
dalam kuasa kerajaan (negara).
Kuasa
Negara ialah kemampuan sesebuah untuk mengekalkan kewujudan Negara tersebut
dalam sistem antarabangsa. Sesebuah Negara yang kuat mampu mengawal atau
mempengaruhi Negara lain dalam aspek politik, ekonomi mahupun sosial. Negara
yang mempunyai kuasa kerajaan yang kuat lazimnya menduduki tangga teratas dalam
sistem antarabangsa yang berbentuk anarki. Sebelum perang Napoleon, Negara yang
terkuat ialah Itali manakala selepas perang dunia pertama, Britain/British
muncul sebagai kuasa terkuat setelah berjaya menguasai 1/3 dunia. Sehingga
kini, Amerika Syarikat masih menduduki anarki teratas sejak tamatnya perang
dunia kedua selepas kejatuhan Kesatuan Soviet(USSR) pada era perang dingin. Sejak kebelakangan ini, struktur
hubungan kuasa antara Negara-negara telah menjadi lebih rumit juga dipanggil
“devolution of power”.[2]
Unsur penting dalam kuasa sesebuah Negara/kerajaan
ialah kuasa ketenteraan. Kuasa ketenteraan merujuk kepada kekuatan
infantri(bilangan), persenjataan, dan jumlah pangkalan tentera di seluruh
dunia. Seperti yang diketahui umum, Amerika Syarikat merupakan Negara yang
paling berpengaruh dalam bidang ketenteraan terutamanya terhadap Negara yang
sedang membangun. Dalam tahun 2001 hingga 2003, Amerika mempunyai lebih 730
pangkalan senjata dan pangkalan tentera di lebih 50 buah Negara seluruh dunia.[3]
Selain itu, unsur dalam kuasa
sesebuah Negara ialah ekonomi Negara tersebut. Hal ini termasuklah kestabilan
nilai matawang Negara tersebut. Sesebuah Negara yang mempunyai nilai matawang
yang tinggi dan stabil akan berada di atas dalam anarki sistem antarabangsa.
Negara yang menghasilkan produk siap yang sangat diperlukan oleh Negara
membangun akan menjadi Negara yang sangat berpengaruh dalam sistem
antarabangsa. Negara tersebut juga akan mengusai ekonomi dunia kerana mereka
akan membeli bahan mentah dari Negara pengeluar bahan komoditi[4] dengan harga rendah dan
menghasilkan produk siap yang lebih tinggi nilainya dan menjual semula kepada
Negara pengeluar dengan harga lebih tinggi.
Keluasan wilayah juga merupakan salah
satu unsur yang ada dalam kuasa sesebuah Negara. Wilayah sesebuah Negara yang
luas lazimnya mempunyai kuasa kerajaan yang agak kuat berbanding Negara lain.[5] Ini kerana Negara tersebut
mampu menangkis serangan musuh apabila diserang kerana musuh memerlukan masa
yang lama untuk menakluk Negara tersebut. Ini akan memberi kesempatan kepada
Negara itu untuk menyediakan kelengkapan pertahanan sebelum musuh berjaya
sampai ke ibu kota.
Seterusnya, pengaruh sesebuah Negara
dalam sistem antarabangsa juga merupakan unsur dalam kuasa Negara. Contohnya
kewujudan kuasa veto dalam Pertubuhan Bangsa-bangsa Bersatu (UN) yang berkuasa dalam banyak
keputusan pertubuhan tersebut. Negara-negara ini dipanggil kuasa besar selepas
memenangi perang dunia kedua. Negara yang berada berdekatan dengan salah satu
Negara kuasa besar ini lazimnya akan dipengaruhi sama ada dalam aspek ekonomi,
politik mahupun sosial dan jika menentang ataupun terdapat perbezaan pendapat,
kebarangkalian untuk diserang atau dijajah adalah sangat tinggi.[6]
Mengukur
kuasa ketenteraan.
Terdapat beberapa perkara yang diambil kira dalam
mengukur dan menentukan kekuasaan ketenteraan sesebuah Negara. Walau
bagaimanapun, perkara-perkara ini boleh di bahagikan kepada dua bahagian iaitu
nyata dan tidak nyata. Ukuran yang nyata antaranya ialah geografi dan
demografi. Dalam faktor ini, perkara utama ialah keluasan Negara itu sendiri.
Keluasan Negara itu menentukan strategi peperangan dan pertahanan Negara
tersebut. Selain itu, keluasa wilayah juga lazimnya mempengaruhi jumlah
penduduk di sesebuah Negara yang seterusnya akan memudahkan Negara tersebut
untuk mendapatkan tenaga kerja untuk mengekstrak sumber-sumber Negara tersebut.
Negara yang luas mempunyai banyak kawasan yang mampu membekalkan bahan mentah
atau komoditi penting untuk pembangunan Negara tersebut.
Akhir
sekali, lokasi dan persempadanan Negara tersebut. Lokasi yang strategi akan
memudahkan sesebuah Negara untuk menguruskan ketenteraan untuk menyerang
mahupun mempertahankan diri. Negara Amerika contohnya, bersempadan dengan
Russia di bahagian barat tetapi berada dalam kawasan Negara-negara membangun
iaitu di bahagian selatan. Oleh sebab itu, kekuatan pertahanan lebih ditumpukan
di sempadan Amerika-Russia iaitu di Alaska. Kedua-dua Negara kuasa besar ini
sentiasa berjaga-jaga dan menyimpan prasangka antara satu sama lain. Walaupun
era perang dingin sudah berlalu, kelihatannya kedua Negara ini masih terlibat
dalam perlumbaan senjata.[7]
Sumber
semulajadi dan ekonomi sesebuah Negara juga merupakan faktor nyata dalam
mengukur kuasa ketenteraan. Kekayaan sesebuah Negara sangat bergantung kepada
sumber komoditi seperti arang batu, petroleum dan uranium yang amat penting
untuk sektor perindustrian. Negara yang luas dan mempunyai sumber yang
mencukupi adalah Negara yang berkelebihan "self sufficient”.
Faktor
tidak nyata pula termasuklah kualiti pemimpin sesebuah Negara, kualiti
perisikan, kesihatan dan teknologi persenjataan. Sesebuah Negara yang mempunyai
pemimpin yang berkaliber akan mempunyai keistimewaan dalam mendapatkan status
Negara kuat.[8]
Contohnya, kebangkitan Negara Jepun semasa perang dunia kedua adalah disebabkan
pentadbiran pemimpin yang bagus iaitu Maharaja Mikado Meiji yang bermatlamat
untuk memajukan Jepun dan menguasai sistem antarabangsa. Negara juga dianggap
kuat apabila mendapat sokongan daripada rakyat dan masyarakat antarabangsa.
Seterusnya, kualiti perisikan dan teknologi persenjataan sesebuah Negara juga
menjadi faktor tidak nyata tentang kuasa dan kekuatan sesebuah Negara. Agensi
perisikan contohnya CIA memainkan
peranan penting dalam mengumpul maklumat awal tentang musuh dan menganalisa
kemampuan musuh dan kelemahan sebagai persediaan sebelum menghadapi serangan
atau melancarkan serangan. Menurut Kautilya dalam karyanya Artasastra bahawa
sesebuah kerajaan perlu menjalankan usaha memujuk, mempengaruhi dan mendesak
musuh tidak kira dengan apa cara sekalipun termasuklah dengan cara perisikan.[9]
Mengejar(meningkatkan) kuasa tentera.
Kepentingan kuasa ketenteraan pada
abad ini merupakan satu kewajipan terhadap sesebuah negara jika mahu terus
wujud dan berdaulat dalam sistem antarabangsa. Terdapat beberapa kaedah atau
cara yang dilakukan oleh negara-negara dalam mengejar kuasa ketenteraan.
Walaupun era perang dingin iaitu zaman perlumbaan senjata dan teknologi yang
sengit antara dua kuasa besar dunia iaitu Amerika dan USSR, kebanyakan negara terutamanya negara kuasa besar masih lagi
mengejar dan meningkatkan kuasa tentera masing-masing. Pada tahun 2008, negara
yang berada dalam lima tangga teratas dalam perbelanjaan ketenteraan adalah
negara kuasa besar seperti dalam jadual dibawah.
|
Negara
|
Perbelanjaan US
dolar
(Bilion)
|
% keseluruhan
dunia
|
Kedudukan
|
|
Amerika Syarikat
|
711
|
42.28
|
1
|
|
China
|
121.9
|
8.28
|
2
|
|
Russia
|
70
|
4.75
|
3
|
|
United Kingdom
|
55.4
|
3.76
|
4
|
|
Perancis
|
54
|
3.67
|
5
|
Jadual 1: perbelanjaan ketenteraan negara kuasa besar tahun
2008.
Cara yang pertama dalam mengejar dan
meningkatkan kuasa tentera ialah dengan menjalinkan kerjasama ketenteraan
dengan negara lain. Cara ini dapat menjamin keselamatan sesebuah negara kerana
dengan terjalinnya hubungan erat, negara lain akan membantu negara tersebut
jika berhadapan dengan serangan musuh. Perikatan seperti North Atlantic Treaty
Organization(NATO)[10],
merupakan salah satu contoh kerjasama ketenteraan dimana NATO mempunyai Ibu pejabat tentera berikat SHAPE dan pasukan tentera sendiri iaitu tentera negara-negara
anggotanya tetapi tentera setiap negara masih berada dibawah arahan ketua iaitu
kerajaan masing-masing sehingga negara tersebut bersetuju untuk menjalankan
tugas berkaitan NATO. Selain pakatan
ketenteraan, latihan ketenteraan yang dijalankan antara dua atau lebih negara
juga merupakan cara untuk meningkatkan kemampuan tentera negara masing-masing.
Negara membangun yang menjalankan latihan ketenteraan dengan negara maju akan
dapat mengetahui taktik dan persenjataan moden yang digunakan oleh negara maju.
Keadaan ini akan menjadikan negara membangun mampu menghadapi serangan musuh
pada masa hadapan.
Selain itu, negara juga mengejar kuasa
tentera dengan menjalankan kajian dan penyelidikan untuk menghasilkan peralatan
persenjataan dan pertahanan. Sejak era perang dunia kedua, negara yang terlibat
telah menggunakan senjata biologi dan senjata pemusnah hasil daripada kajian
dan penyelidikan ketenteraan.[11]
Pengahasilan peluru berpandu balistik antara benua kini menjadi igauan setiap
negara khususnya negara yang sering terlibat dalam peperangan. Antara negara
membangun yang kini mampu menghasilkan peluru berpandu balistik nuklear sendiri
termasuklah Iran, dan Korea Utara[12] yang
dikhuatiri akan menggugat keselamatan antarabangsa dengan memiliki senjata
pemusnah besar-besaran (WMD). Negara
yang paling berpotensi untuk berperang dengan dua negara ini ialah Amerika
Syarikat, Israel, dan Korea Selatan. Penggunaan peralatan seperti peranti GPS dan Pesawat Pengintip UAV juga hasil penyelidikan dan
teknologi baru yang diergunakan dalam sistem pertahanan kebanyakan negara diseluruh dunia.
Kesimpulan.
Sesebuah negara mesti mempunyai kuasa
untuk menjamin kewujudannya dalam sistem anarki antarabangsa. Walau
bagaimanapun, teori kebergantungan antara negara lemah dan membangun terhadap
negara maju menyatakan bahawa negara lemah kebanyakannya berada dalam kawalan
negara kuat dalam aspek pertahanan dan ekonominya. Situasi ini berlaku kerana
negara maju tersebut mempunyai kepentingan di negara tersebut sebagai contoh,
Amerika membangunkan dan mengawal keamanan dengan menempatkan tenteranya dan
sistem pertahanan peluru berpandu BDM
di beberapa buah negara di Timur Tengah dan Afrika kerana kedua kawasan ini
sering menjadi pusat pergerakan pengganas yang mengancam keselamatan kuasa
besar tersebut. Kedaulatan dan kekuasaan sesebuah negara juga dipengaruhi oleh
kuasa ketenteraannya. Semakin kuat dan lengkap ketenteraan sesebuah negara,
semakin rendah risiko untuk ditakluk oleh kuasa asing. Negara yang mempunyai
kerajaan yang berkuasa dalam menentukan arah Politik, sosial dan ekonominya dan
menjaga rakyatnya serta menghormati kedaulatan negara lain akan mendapat
pengiktirafan daripada negara lain di dunia. Sebagai contoh pentadbiran Taliban
di Afganistan yang mendapat pengiktirafan tetapi ditarik semula selepas
serangan terhadap bangunan Pusat Dagangan Dunia WTC di New York Amerika Syarikat.
Rujukan.
4.
Adelphi Papers 241.George
Lindsey.Strategic Stability in the Arctic.International Security Pages 163-175.
5.
Adelphi Papers 303.John
Chipman.Disarmament and Demobilisation after Civil Wars. Civil Wars.pages
103-132.
6.
Markus Kaim.Great Power and Regional
Orders.The United States and the Persian Gulf; pages 121-141.
7.
Kuliah Pengantar Hubungan Antarabangsa;
Universiti Malaysia Sabah; Diana Peters; 12/10/2011; Power Politics.
[1] Negara
yang mempunyai ciri-ciri Negara bangsa akan diiktiraf oleh Negara lain dan
diakui kedaulatannya.
[2] Penurunan kuasa seperti yang berlaku
kepada kesatuan soviet dimana wilayahnya menuntut kemerdekaan.
[3]
Amerika juga mempunyai pangkalan tentera yang menempatkan tentera yang bertugas
dan aktif di Negara-negara bekas kesatuan soviet.
[4]
Negara pengeluar komoditi kebanyakanya terdiri daripada Negara membangun dan
baru mencapai kemerdekaan dari Negara besar. Antaranya Negara asia tenggara
yang mengeluarkan komoditi getah dan arang batu dan Negara timur tengah yang
mengeluarkan minyak.
[5]
Selain Amerika Syarikat dan Rusia, India dan Brazil juga dianggap Negara kuat
kerana mempunyai wilayah yang luas dan digeruni musuh. Kedua-dua Negara ini
juga dikelaskan antara Negara “middle power”.
[6]
Serangan Amerika terhadap Mexico(1846-1848), Serangan China terhadap Vietnam(1979)
dan serangan Russia terhadap Georgia(2008).
[7] Peningkatan
dilemma keselamatan melalui sistem perluru berpandu balistik antara benua ICBM milik Russia dan sistem amaran
awal peluru berbandu balistik BMEWS
milik Amerika.
[8]
Negara Jerman di bawah pentadbiran Adolf Hitler telah menjadikan Jerman sebuah
Negara yang kuat dan digeruni kerana kualiti kepimpinan yang ada pada pemimpin
mereka.
[9]
Cara perisikan termasuklah dengan menghantar agen perisik untuk menyiasat
kelebihan dan kelemahan musuh serta mencetuskan persengketaan antara tentera
musuh dengan menyebarkan benih-benih permusuhan.
[10]
Pertubuhan ini bertujuan untuk menangani cabaran keselamatan, dan berpandukan
nilai kerjasama, kebebasan, demokrasi dan hak asasi manusia bertujuan untuk
melindungi Negara-negara angota.(strategic Concept Lisbon Summit, November
2010.)
[11]
Penggunaan gas beracun oleh tentera Jerman dan Pengguguran bom atom pertama di
Jepun oleh Amerika Syarikat merupakan hasil daripada kajian ketenteraan yang
dijalankan.
[12]
Kedua-dua Negara ini dikatakan mempunyai niat untuk menyerang Negara lain.
Amerika dan sekutunya telah menjalankan beberapa sekatan terhadap Negara
tersebut.
No comments:
Post a Comment